تفاوت احراز هویت (Authentication) و مجوزدهی (Authorization) در APIها
در دنیای توسعه نرمافزار، امنیت APIها اهمیت بالایی دارد. بسیاری از حملات سایبری از طریق APIهای ناامن انجام میشوند. دو مفهوم کلیدی در امنیت API، احراز هویت و مجوزدهی هستند. این دو اصطلاح اغلب به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما تفاوتهای مهمی دارند.احراز هویت مشخص میکند کاربر چه کسی است. مجوزدهی مشخص میکند کاربر چه کاری میتواند انجام دهد. درک تفاوت این دو مفهوم، پایه طراحی سیستمهای امن است 🔐در این مقاله، تفاوت Authentication و Authorization در APIها را بررسی میکنیم. همچنین کاربردها، مزایا و نحوه پیادهسازی آنها را توضیح میدهیم.
احراز هویت (Authentication) در API چیست؟
احراز هویت یا Authentication فرآیند شناسایی هویت کاربر یا سیستم است. در این مرحله، سیستم بررسی میکند که درخواستدهنده واقعا همان فرد یا سرویس معتبر است یا خیر.
به بیان ساده، پاسخ به این سوال است: «شما چه کسی هستید؟»
در APIها، احراز هویت معمولا با یکی از روشهای زیر انجام میشود:
- استفاده از نام کاربری و رمز عبور
- توکنهای دسترسی مانند JWT
- کلید API (API Key)
- پروتکلهایی مانند OAuth 2.0
پس از احراز موفق، یک توکن معتبر به کاربر داده میشود. این توکن در درخواستهای بعدی استفاده میشود.
مجوزدهی (Authorization) در API چیست؟
مجوزدهی یا Authorization مرحله بعد از احراز هویت است. در این مرحله، سیستم بررسی میکند کاربر چه سطح دسترسی دارد.
پاسخ به این سوال داده میشود: «شما اجازه انجام چه کاری را دارید؟»
برای مثال، یک کاربر ممکن است وارد سیستم شود، اما اجازه حذف اطلاعات را نداشته باشد. در این حالت، احراز هویت انجام شده است، اما مجوز لازم وجود ندارد.
در بسیاری از سیستمها، مجوزدهی بر اساس نقش کاربر انجام میشود. این مدل با عنوان Role-Based Access Control یا RBAC شناخته میشود.
تفاوت اصلی Authentication و Authorization
تفاوت این دو مفهوم در هدف و زمان اجرا مشخص میشود.
احراز هویت ابتدا انجام میشود. سپس مجوزدهی بررسی میگردد. بدون احراز هویت معتبر، مجوزدهی معنا ندارد.
به طور خلاصه:
- Authentication = تایید هویت
- Authorization = تعیین سطح دسترسی
این دو فرآیند مکمل یکدیگر هستند و هر دو برای امنیت API ضروریاند 🛡️
مزایای استفاده از احراز هویت و مجوزدهی در API
استفاده صحیح از این دو مکانیزم، مزایای قابل توجهی دارد. برخی از مهمترین مزایا عبارتاند از:
- 🔐 افزایش امنیت دادهها و جلوگیری از دسترسی غیرمجاز
- 🚀 کاهش ریسک حملات سایبری مانند تزریق و دسترسی غیرمجاز
- 📊 مدیریت بهتر کاربران و سطح دسترسیها
- 🧩 تفکیک دقیق نقشها در سیستمهای بزرگ
- ⚙️ امکان توسعهپذیری و مقیاسپذیری بهتر سرویسها
این مزایا باعث میشوند طراحی امنیتی API از همان ابتدا اهمیت داشته باشد.
کاربردهای Authentication و Authorization در APIها
در بسیاری از سرویسهای آنلاین، این دو مفهوم نقش حیاتی دارند. برای مثال:
- سیستمهای بانکی آنلاین
- فروشگاههای اینترنتی
- اپلیکیشنهای پرداخت
- پنلهای مدیریت سازمانی
- پلتفرمهای ارائه API عمومی
در همه این موارد، ابتدا هویت کاربر تایید میشود. سپس دسترسیهای مجاز تعیین میگردد. این ساختار، پایه امنیت سیستم است 🌐
نحوه پیادهسازی در APIهای مدرن
در APIهای مدرن، معمولا از ترکیب توکن و نقش کاربری استفاده میشود. پس از ورود کاربر، یک توکن امن صادر میشود. این توکن شامل اطلاعات هویتی و سطح دسترسی است.
در هر درخواست API، سرور توکن را بررسی میکند. سپس بر اساس نقش تعریفشده، دسترسی مناسب را اعمال میکند.
پروتکلهایی مانند OAuth 2.0 و استاندارد JWT بسیار رایج هستند. این روشها امنیت و انعطافپذیری بالایی دارند.
مراحل ثبتنام و دریافت دسترسی API
برای استفاده از بسیاری از سرویسهای API، ابتدا باید ثبتنام انجام شود. این فرآیند معمولا ساده و سریع است ✍️
مراحل کلی به صورت خلاصه:
- ورود به صفحه ثبتنام از طریق لینک:
https://p.api.ir - ایجاد حساب کاربری با اطلاعات معتبر
- تایید هویت از طریق ایمیل یا پیامک
- دریافت API Key یا توکن دسترسی
- استفاده از کلید در درخواستهای API
پس از دریافت کلید، میتوانید احراز هویت را در پروژه خود پیادهسازی کنید.
چرا درک تفاوت این دو مفهوم مهم است؟
بسیاری از مشکلات امنیتی به دلیل اشتباه در پیادهسازی Authentication و Authorization رخ میدهد. برخی توسعهدهندگان تنها به احراز هویت اکتفا میکنند. در حالی که مجوزدهی دقیق پیادهسازی نشده است.
این اشتباه میتواند باعث افشای دادههای حساس شود ⚠️
طراحی صحیح این دو لایه امنیتی، ریسک نفوذ را کاهش میدهد. همچنین باعث افزایش اعتماد کاربران میشود.